Lęki

Tokofobia - wygoda czy prawdziwy problem?

7 lipiec 2023
5 min czytania
Każda kobieta może zarówno ciążę, jak i poród znosić zupełnie inaczej. Bywa, że nawet najbardziej chciana i planowana ciąża może dostarczać wielu obaw. Zdarza się, że okres okołoporodowy wiąże się z wystąpieniem fobii specyficznej, zwaną tokofobią.
Tokofobia - wygoda czy prawdziwy problem?
Spis treści

Ciąża to nierzadko wyczekiwany przez kobiety na całym świecie stan.  Choć naturalny, bywa dużym obciążeniem dla organizmu, podobnie jak poród. Obydwa te doświadczenia to dla kobiety wielkie niewiadome. Nigdy nie jesteśmy w stanie do końca przewidzieć, jak będą przebiegać. Każda kobieta może zarówno ciążę, jak i poród znosić zupełnie inaczej. Bywa, że nawet najbardziej chciana i planowana ciąża może dostarczać wielu obaw. Zdarza się, że okres okołoporodowy wiąże się z wystąpieniem fobii specyficznej, zwaną tokofobią. Szacuje się, że lęk ten dotyczy około 6-10 % kobiet. Czym w zasadzie jest tokofobia? Po czym można ją rozpoznać? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w poniższym artykule.

Czym jest tokofobia?

Tokofobia jest jedną z fobii specyficznych - a więc taką, w której lęk wywoływany jest przez konkretny czynnik bądź sytuację. W tym przypadku lęk dotyczy porodu bądź zajścia w ciążę. Tokofobia ma charakter wielowymiarowy - może dotyczyć różnych zagrożeń związanych z porodem, takich jak uraz, ból, bezsilność w poradzeniu sobie z porodem, obawy przed utratą kontroli czy wreszcie śmierci własnej lub dziecka. Lęk ten może się przejawiać w koszmarach sennych, utrudniać codzienne funkcjonowanie prywatne bądź zawodowe, ale też prezentować się w postaci różnych dolegliwości fizycznych.

Jaka jest różnica pomiędzy zwykłym strachem a tokofobią?

Lęk przed ciążą i porodem jest całkowicie zrozumiały i naturalny, a obawy przed porodem nasilają się zwłaszcza w ostatnim trymestrze ciąży. Zarówno poród, jak i ciąża to duża niewiadoma, a to - jak wszystko, co obce i nieznane - ma prawo budzić strach i niepokój. Mierzą się z nimi nawet kobiety, które rodziły już wcześniej, a to z uwagi na to, że każda ciąża może przebiegać inaczej i dostarczać zupełnie nowych przeżyć. Takich obaw doświadcza około 80 % kobiet, a strach w takiej sytuacji jest zupełnie naturalną emocją. Problem pojawia się wtedy, kiedy staje się on paraliżujący i zaczyna rządzić życiem kobiety, upośledzając codzienne funkcjonowanie, zaburzając sen, pogarszając nastrój.

Co jest charakterystyczne dla tokofobii?

Jednym z podstawowych objawów tokofobii jest oczywiście lęk przed zajściem w ciążę i porodem. A to, co charakterystyczne dla lęku, to unikanie tego, co go wywołuje. W związku z tym bywa, że kobiety, które zmagają się z tym problemem, korzystają z kilku rodzajów antykoncepcji jednocześnie - tylko po to, by zapewnić sobie maksymalne bezpieczeństwo przed zajściem w ciążę. Czasami w ogóle rezygnują z macierzyństwa. Innymi objawami mogą być: rozdrażnienie, obniżenie nastroju, koszmary senne, natrętne, katastroficzne myśli na temat porodu i komplikacji okołoporodowych, bóle głowy czy brzucha, wymioty (pojawiające się częściej i utrzymujące się dłużej niż u innych ciężarnych), trudności ze snem.

Jakie są rodzaje tokofobii?

W diagnostyce tokofobii niekiedy zauważa się, że lęk przed porodem może pojawić się już w wieku nastoletnim - u kobiety, która nie była jeszcze w ciąży. Mówimy wtedy o tokofobii pierwotnej. Część z tych kobiet doświadcza tak silnego lęku przed porodem, że odsuwa decyzję o zajściu w ciążę, a jeszcze inna część całkowicie z niej rezygnuje. Możliwość przeprowadzenia cesarskiego cięcia pomaga niektórym kobietom zdecydować się na macierzyństwo. Podłożem takich stanów w formie pierwotnej są często zaburzenia nerwicowe, lękowe.

Bywa jednak i tak, że w wyniku traumatycznego dla kobiety przebiegu porodu pojawia się patologiczny strach przed kolejnym. Kobiety pamiętają złe doświadczenia związane z ciążą i porodem (przykładowo złą opiekę czy ogromny ból) i są przerażone tym, że taka sytuacja mogłaby się powtórzyć. W takich przypadkach rozpoznaje się tokofobię wtórną. Może ona pojawić się w wyniku normalnego porodu, poronienia bądź narodzin martwego dziecka.

Niektórzy badacze zwracają uwagę na to, że silne obawy dotyczące narodzin dziecka mogą być objawem depresji okołoporodowej. W takiej sytuacji tokofobia współistnieje z depresją ciążową. U kobiet doświadczających depresji może pojawiać się poczucie całkowitej niemocy i braku wiary w to, że są w stanie urodzić. Może występować przeświadczenie o własnej śmierci w trakcie porodu. W takich okolicznościach ważne jest podjęcie leczenia mającego na celu kontrolę i usunięcie objawów depresyjnych.

Jakie są przyczyny tokofobii?

Szukając przyczyn tokofobii warto pochylić się nad tym, że duży wpływ na rozwijanie lęku przed porodem ma przekaz społeczny trafiający do kobiet. Relacje innych na temat ich traumatycznych porodów mogą znacząco wpływać na rozwój lęku dotyczący porodu u kobiet, które jeszcze nie rodziły.

Wśród kobiet z tokofobią częściej występują ciężarne, które w przeszłości doświadczyły przemocy fizycznej lub seksualnej. W takiej sytuacji poród może być doświadczeniem, który wzbudza trudne i traumatyczne wspomnienia z przeszłości.

Nie bez znaczenia są oczywiście również doświadczenia z poprzednich porodów, jeśli takowe były. Gdy kobieta pamięta poród jako bardzo trudny, pełen bólu, braku wystarczającej opieki, bądź podczas którego życie dziecka lub jej samej było zagrożone, kobieta może chcieć unikać takiej sytuacji i ciąży w przyszłości. Przyczyną tokofobii wtórnej może być również depresja poporodowa związana z wcześniejszym porodem.

Obecne standardy opieki okołoporodowej

Obecny standard opieki okołoporodowej zakłada dwukrotną ocenę ryzyka nasilenia i objawów depresji w trakcie ciąży przez lekarza lub położną. Pierwszy raz ma to miejsce pomiędzy 11. a 14. tygodniem ciąży, a drugi pomiędzy 33. a 37. tygodniem ciąży. Daje to szansę na wychwycenie pierwszych objawów depresyjnych, które mogą być przyczyną rozwoju tokofobii i które u kobiet z już obecną tokofobią mogą powodować zaburzenia depresyjne.

Jak leczyć tokofobię?

Leczenie tokofobii warto opierać na pracy psychoterapeutycznej. Na ten moment najczęściej w tym przypadku stosowana jest terapia poznawczo-behawioralna, a to ze względu na swoją krótkoterminowość i skupienie się na konkretnym problemie. Psychoterapia poznawczo-behawioralna ma udowodnioną naukowo skuteczność miedzy innymi w obrębie zaburzeń lękowych i depresyjnych, a tokofobia jest właśnie jednym z zaburzeń lękowych. Niestety część kobiet zgłasza się do gabinetu psychoterapeutycznego dość późno, w związku z czym uporanie się z lękiem w krótkim czasie może okazać się znacznie trudniejsze.

Czasami istnieje potrzeba włączenia leczenia farmakologicznego - szczególnie w sytuacjach, kiedy lęk jest tak silny, że zagraża kobiecie bądź bardzo upośledza jej codzienne funkcjonowanie. Warto również sięgnąć po tę formę leczenia w przypadku, gdy kobieta cierpi na inne zaburzenia, na przykład na depresję. Należy jednak pamiętać, że włączenie farmakoterapii zawsze odbywa się po konsultacji z lekarzem psychiatrą, który opiera swoją decyzję na szczegółowym ustaleniu nasilenia objawów.

Tokofobia jest więc problemem, który można pokonać, należy jednak zachować czujność na pojawiające się niepokojące objawy. Warto mieć to na uwadze i jak najszybciej zająć się lękiem, który zaczyna dezorganizować nasze życie.

Literatura

Billert, H. (2007). Tokofobia – problem multidyscyplinarny, Ginekol Pol., 78, 807-811.

Holka-Pokorska, J., Jarema, M., Stefanowicz, A., Piróg-Balcerzak, A., Wichniak, A. (2016). Elektywne cięcie cesarskie ze wskazań psychiatrycznych – analiza zjawiska, opis dwóch przypadków oraz rekomendacje kliniczne, Psychiatr. Pol. 50(2): 357–373.

Mosiołek, A. (2018). Okołoporodowe zaburzenia psychiczne. Diagnostyka i standardy postępowania.

Reroń, A., Jaworski, A. (2011). Medyczne i psychologiczne aspekty cięcia cesarskiego. GinPolMedProject 3 (21).

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej.


Wellbee - Redakcja Wellbee
Wellbee - Redakcja Wellbee
Redakcja Wellbee
Wellbee.pl to platforma psychoterapii i rozwoju osobistego. Znajdziesz tu wykwalifikowanych specjalistów zdrowia psychicznego oraz materiały psychoedukacyjne. Twoje zdrowie zaczyna się w głowie!

Potrzebujesz terapii lub konsultacji?

+48 22 307 32 24Czynne od poniedziałku do piątku 8-21
Weekendy od 10 do 14

Jesteś w kryzysie, a sytuacja, w której się znajdujesz, zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu?

112Zadzwoń pod numer alarmowy
116 111Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży
Wellbee Sp. z o.o.
ul. Chmielna 2/31
00-020 Warszawa
Znajdziesz nas na: